Innlegg

Mor - Martha Leiknes

Bilde
Eg tenkte eg ville skriva litt om mor mi denne gongen. Ho hadde eit langt og innhaldsrikt liv, så eg trur eg må dele innlegget i fleire delar.
Denne gongen skal det handle om oppveksten hennar og tida fram til ho gifte seg, så det er før tidsrommet bloggen stort sett handlar om..
Ho var den eldste i ein søskenflokk på 7, født i Bergen, der familien budde i ei lita kjellarleilighet fram til ho var 5 år gamal. Då flytte familien heim til Leiknes, og bestefar tok over garden heime, med far sin som kårkall. Sjøl arbeidde bestefar i byen, så det var bestemor mi som styrde heime, på ein tungvindt gard som ikkje fekk innlagt lys før 1940, og heller ikkje hadde innlagt vatn i byrjinga.
Oldefar hadde nordre del av huset, og den veksande familien hadde søre del.
Ungane hadde det nok fritt og godt, med stor tumleplass på garden. Onkelen min fortalde at dei delte blokkebærtuvene på haugen mellom seg, og at han som yngstemann etter to jenter måtte lære seg å strikke. Dei vart etterkvart 7 søsken,…

Gymnasdagar i Bergen.

Bilde
Så skulle eg ta gymnaset . Eg søkte mange landsgymnas, som var nynorskfolket sine skular, men det var liksom underforstått at kom eg inn på Hordaland fylkeskommunale gymnas i Bergen, tok eg det. Skulen var to-årig, og hade godt rykte på seg. Det galdt å spara pengar, sjøl om økonomien var betre etterat mor hadde gifta seg på nytt.

"Hordaland fylkeskommunale gymnas var den private mellomskulen, fødd i armod av Vestlandske Mållag, boren fram frå hand til munn av lærarar som kjende ansvar for landsungdom som elles berre møtte stengde dører. Gymnaset, med forgjengarane Den norske millomskulen og Den norske realskulen, drukna i 1965 i skulereformene der einskapsskulen, ungdomsskulen og dei vidaregåande skulane kom til. Landsgymnasa var på 1960-talet symbolet på alt vondt: Dei var eliteskular. Porten inn til dei var inntaksprøver og hardhendt poengteljing." ( Kjartan Rødland i boka " Dei siste bondestudentane" 2007

Hordaland som det heitte på folkemunne, var ettermiddags…

2.året på realskulen gjekk eg på Lindås

Bilde
Eg likte altså ikkje så godt å bu heimanfrå som 14-åring. Ho mor sette seg i sving, og snart hadde mødrene ordna skuleskyss til Lindås, og dermed flytte eg året etter over til Nordhordland interkommunale realskule avdeling Lindås. Det var nokre frå Hjelmås og Leiknes som hadde gått førsteåret der, og som no flytta heim att og budde heime, og nokre byrja i første klasse.
Så no gjekk me i Blindtarmen, der Folkevognsdrosjen til Reidar Kålås stod klar, og han køyrde oss om Vaet medan han på vegen tok opp fleire elevar, før han sleppte oss av på Fammestad. Der stod ein skulebuss frå BNR, som køyrde resten av vegen om Myking, Vågseidet, gjennom gamletunnellen  og til Lindås. På vegen tok han opp elevar, så bussen var nesten full då me kom fram.
Skulebygget var ikkje så stort, men romma første og andre klasse realskuleelevar, og hadde klasserom og spesialrom til handarbeid, sløyd, gymnastikk og song. Det var lite uteplass når det regna, men ut skulle me, så ein del av tida vart nok tilbrakt…

Lindås interkommunale realskule avdeling Alversund

Bilde
(Biletet er frå 1970, og teke frå " Gamle bilete i Nordhordland")

Vi sat og sveitta i ein stor gymnastikksal nede i Alversund. Det var opptaksprøve på Nordhordland interkommunale realskule, og eg sat saman med eit hundretals andre og gjorde mitt beste for å klare oppgåvene. Den eine dagen skreiv vi stil i 5 timar, den neste rekna vi i like mange timar, og den siste dagen svara  me på kunnskapssprsmål frå historie, landkunne ( geografi) naturfag og kanhende ennp fleire område. Det var høgtideleg opptaksprøve, med eksamensvakter og eksamensreglar.
Så reiste vi heimatt, og fekk vita resultatet etter ein månads tid. Eg og ein til frå bygda kom inn, han på Lundås og eg i Alversund. Me var litt krye, for dei fleste som vart tekne opp hadde gått framhaldsskule først, medan me kom inn rett frå folkeskulen.

Mor hadde nemleg ikkje fått fullført utdanninga si, fordi ho måtte heim att då yngste onkelen min kom til, for ho trongs til å hjelpa til heime. D…

Onkel Bjarne, ein roleg og trufast kar

Bilde
Det er ikkje alle onklane mine eg hugsar like godt, og veit like mykje om. Derfor skriv eg ikkje om alle, men om dei eg  hugsar best.
Han onkel Bjarne var den yngste i første kullet av bestefar sine barn. Han var 5-6 år då dei flytte frå Eikanger, og vel eit år eldre då dei flytte inn i nyhuset på Hjelmås. Han og Erling dreia bollar og fat under krigen, rosemalte dei, og selde dei i byen for å tene nokre kroner. Han var og med i Bjørn Weststyrkane siste del av krigen, saman med bror sin, Ingebjørn, og kom saman med dei andre heimevernskarane nedatt frå fjellet og ut Osterfjorden med Hosanger 1   8. mai 1945.

Han malte hus både under og etter krigen, og så vidt eg veit, tok han eit kurs på Statens Industriskule i Ytre Arna, men eg er ikkje sikker på det.  Han var flink til å måla, og eg veit at fleire av brørne hans hadde eit motiv med redningsbøye, redningsskute og teksten: " I storm og uvær er Gud din redder". Det var måla på huntonitt, eg held på å seie : fattigdomslerret…
Bilde
Han var tredjemann i barneflokken hans bestefar på Hjelmås.
Under krigen  budde han  i 2. etasje hjå bestefar saman med kona si.. Han dreiv med  illegalt arbeid siste del av krigen,  med våpensmugling, og måtte gå i dekning etterat tyskarane hadde ein razzia ute  Øygarden. Først låg han  i ei koje i Eikangermarka, før han drog nordover, og  innover til Matrefjella, og slutta seg til Bjørn West. Kona hans hadde fødd ei jente i desember 1944,  og vart åleine med ansvaret for ei nyfødt dotter, men ho hadde nok  i ein del hjelp frå storfamilien ho var ein del av. Ingebjrn var blant dei som kom utover med Hosanger 1 frigjeringsddagen, og tok del i vakthaldet våren  1945.
Han starta opp med fiskematproduksjon på garden til broren i Eikangervåg, og brørne selde på dørene heime på Hjelmås, og til butikkane på Kløve og i Eikangervåg.

Så bygde  han  hus, og busette seg ved den vesle elva som rann ut frå Eikangervatnet. Kona hans, ho Ingeborg, døydde tidleg, og han fekk ho Magda som hushjelp,  …

Bruken av vegen over Soddalskaret, etter som eg har høyrt.

Bilde
Vegen frå Hodnesdal over Soddalsskaret var i gamle dagar kontaktpunktet med omverda, om ein tok landvegen.. Då kom ein over til Prestvegen,som gjekk frå Naustdalen i Hillesvåg til Seim, ettersom Seim sokn høyrde til Hosanger prestegjeld. Korleis tankegangen var med det makabytet, veit eg ikkje, men det må ha noko med at det var lett å reise med båten over fjorden. Vegen over Soddalskaret er nemndi samband med jordskiftet på Leiknes i 1876. I 1884 vart det nemnd som nytt anlegg,  og det var ferdig i 1908.

Ho mor fortalde at under krigen trengte ho  nye ski.Det var ingen ting å få tak i på Leiknes, og bestefar som arbeidde i byen, som forskalingssnikkar, fekk heller ikkje tak i noko. Det var rasjonering på alt. Dei hadde likevel høyrt at på Seim selde handelsmannen ski. Så mor og systra hennar, ho Ingrid, tok ut. Ho mor var vel 17 år, Ingrid to år yngre. Dei gjekk opp i Hodnesdalen, tok over Soddalsskaret og til Sjauset, der dei tok pause hjå nokre slektningar. Eg trur det må vere på b…