Mangt ein minnest

Då eg var nå år flytte bestemor og bestefar. Bestefar hadde selt garden til eldste sonen sin, og no skulle dei etablere seg på nytt. Det bestemor kanhende drøymde om i sine første gifte år i Bergen, vart no røyndom. Bestefar hadde enno langt att til pensjonsalderen, så dei bestemde seg for å slå seg ned i Seimsmark i Indre Arna. Bestefar kunne pendle til jobb,Tok buss til Indre Arna og tog til Bergen.Han  kome heim kvar dag til ferdig middag.  Dei budde først i ei kjellarleilighet på 3 rom og kjøkken, så vidt eg hugsar. Berre yngste onkelen min budde heime, og gjekk resten av  folkeskulen på Garnes. Bestemor hadde pluseleg berre ei lita leiligheit å stelle i, og ho hadde varmt og kaldt vatn, dusj og vaskemaskin. Derfor tok ho til å strikke for ei forretning i Bergen, og strikka mange trøyer, gensarar, babyklede og anna som butikken selde. Ho broderte og hekla, og mange fine ting produserte og ho til seg sjøl og slekta  i åra som kom. I  den første tida ...

Bestemor var frå Mundal. Ho var nr.4 av 5 søsken, og gifta seg med ein frå Leiknes som arbeidde i Bergen. Dei første 5 åra budde dei der, i ei kjellarleilighet, og hadde nok tenkt til å bli i byen, hadde det ikkje vore for at bestefar hadde odelen på heimegarden, fordi alle dei eldre brørne hans hadde reist til Amerika. Dei skreiv odelen over på bestefar, derfor reiste besteforeldra mine til Leiknes att, og bestemor vart gardkjerring på eit lite småbruk utan innlagt lys og vatn, medan bestefar fortsette å arbeide i byen, noko han var nøydd til for å få endane til å møtast. Dei hadde då tre born. Seinare kom det 4 til. Innlagt straum kom først i 1940. Oldefar var ikkje einig med kraftlaget om kvar lina skulle gå, og kraftlaget la derfor lina over naboen sin grunn. Naboen fekk innlagt straum, medan oldefar/ bestefar måtte betale for tilknyting, og bruke parafin i fleire tiår til. Oldefar budde elles  i  nordre stova dei første åra etter bestefar tok over, for noko av de...

Denne historia er frå før krigen, men mor fortalde ho,og den er vel verd å skrive om. Bøndene i Dalebygden, på Hopsdal og Mundal hadde andelsmeieri, og i riktig gamle dagar, før krigen, brukte dei is til å kjøle ned mjølka med på meieriet om sumaren. Det gjekk ein liten bekk eller elv gjennom Leiknesdalen. og i utmarka til oldefaren min låg det ei  stemma eller demning av stein der det så samla seg vatn som fraus til  is om vinteren..  Men oldefar var litt vanskeleg å ha med å gjere, og ville ha alt etter sitt hovud, så dei andre bøndene vart einige om å laga ei ny stemme i Tongamarka, nedanfor utmarka til bestefar. Dei bygde den av stein, som vanleg var, med luke til å opne slik at vatnet kunne renne fritt når det ikkje var bruk for å demme det opp  til seinare is. Når vinteren kom, og isen hadde lagt seg tjukk ovafor stemma, så vart det kalla inn til dugnad blant bøndene i andelslaget, for då skulle dei skjere, frakte og lagre is. Bestefar og andre som arbei...

Jormora hadde kome over fjorden kvelden før. Tante Bergitta, den ugifte tanta til mor  frå Mundal kom og . Ho pleidde å hjelpe til ved heimefødslar. Denne gongen skulle mor fø heime, fordi ho hadde god hjelp, medan ho hadde født i Bergen då søster mi vart fødd  to år tidlegare. Eg hugsar enno  vaskekluten som hardt ,fort og effektivt for rundt i det vesle fjeset mitt. Det var tidleg morgon, og me hadde blitt vekt og fått beskjed at no måtte me opp.  Me fekk vel i oss eit mjølkeglas og ei halv skive, før me i halvmørket  vart skyssa ut i bilen. Mine to yngre søstre og eg vart plassert i forsetet på Opel Blitzen, og skulle vera med far på arbeid. Han arbeidde på tomten til det nye huset han skulle byggja på Flossvika.  Husagrunnen var nesten ferdig, og det låg store steinrøyser rundt det uferdige grunnen, brakje og lyng var det rikeleg på tomten, store graner sørafor det som ein gong skulle vera huset, og eit stort bratt brot nedanfor  tomta vår. ...

Når meieriet var bygd, veit eg ikkje. Då eg var liten stod det der, på eine sida av kaien, med trapp ned til sjøen, og med to etasjar. I første etasje var det innveging av mjølk, og mjølkeutsal.Innanfor var det eit rom for avkjøling av mjølka, og lenger inne var ishuset.  Gardbrukarane  kom med dei store 10-50 liters spanna sine, og slo mjølka opp i  ei stor innvegingsbehaldar  som vog mengda dei leverde. Bøndene kom med mjølkespanna sine morgon og kveld. Nokre hadde slege seg saman i " mjølkeruter" der bøndene køyrde mjølka i  eit område etter tur. Dei køyrde med hest og kjerre, og batt hestane i veggen på meieriet . Eg hugsar ikkje kor mange det var som hadde den ordninga,  men trur det var ein tre -fire slike køyrelag. Dei som ikkje var med på eit slikt samarbeid, køyrde med handkjerre eller bar mjølkespannet på ryggen  til meieriet. Slik eg hugsar det, hadde alltid bøndene god tid når dei køyrde mjølk. Tida var sett av til dette arbeidet ...

I dag splittast familiane kvar morgon i vekedagane. Far dreg til sitt, mor til sitt og ungane til barnehage og skule. Korleis var dette for vel 60 år sidan? Far drog på jobb, mor var heime, barnehage fanns ikkje på landsbygda, og skulen var annankvar dag. I mykje størregrad enn i dag var heimen opplærings- og arbeidsplass for borna. Vi lærde av foreldra våre. Eg var vel 3-4 år då eg stod på ein stol og tørka bestikk og ikkjeknuselege kjørel. Seinare fekk eg ansvar for å vaske og  tørke . Det var ein del av rutinane den dagen du ikkje hadde skule. Vi lærde å vaske golv, ta skikkeleg i krokane og ikkje bruke for våt dekse når me vaska. Lørdag var det rydding og vasking av rom, og rundtomvask før du tok golvet. Vi tørka av bokhylle og vindaugskarmar, av dørar  og hyller. Vi delte litt på romma, når vi vart fleire, og mor tok og del, men vi kunne halde det reint rundt oss. Vi rydda leikar og fekk beskjed om å henge opp klær og sette på plass sko, sjøl om me ikkje alltid g...

F Far hadde bensinfat og pumpe då me budde på Leiknes. Han henta fatet På Sandviken i Bergen, på Shell sitt raffineri. Det var langt til næraste bensinstasjon, og på den måten sparde han tid og pengar, og fyllte opp tanken heime. Pumpa var montert på veggen i den opne garasjen, og du sat på ein stige mellom første etasje og loftet og pumpa, og kunne velje om du pumpa opp 1 eller 10 liter før du sleppte bensinen inn på bensintanken. Eg visste kor mykje som gjekk på tanken, men ein gong rekna eg feil, og då fløymde det bensin ut frå bensinrøret. Eg var snar til å stoppe, men litt spille vart det, og eg fekk kjeft. Då me flytta til Flossvika, fekk far grove  ned først ein tank, og så ein til. Han støypte fast ein bukk, slik at han kunne skifte olje på bilen sjøl, og utføre småreparasjonar.Mange lånte bukken til både oljeskift og når dei skulle vøle bil. Eit lite pumpehus sette han og  opp, Der det var plass til olje og  rekvisita.  Han f...